Ciekawostka, ale nie osobliwość. W Wojskach PWO Programy Szkolenia Bojowego (KBP - kurs bojewoj podgotowki) na różnych typach samolotów myśliwskich przewidywały również użycie rakiet kierowanych "powietrze-powietrze" do celów naziemnych. Takie loty wykonywano, o ile pamięć mnie nie zawodzi, m.in. na poligonie w rejonie Jeziora Bałchasz (poligon "Sary-Szagan") - wykonywali je piloci szkolący się w Centrum Szkolenia Bojowego w Krasnowodsku. Na Su-9 trenowano atakowanie celów naziemnych rakietami RS-2US ze stacją radiolokacyjną pracującą na zakresie "zablokowana wiązka". Ponadto, w 1980 r., gdy nastąpiła rozległa reforma WWS, część pułków PWO przekazano w skład WWS. Wówczas rozpoczęła się służba Su-15 w składzie Lotnictwa Frontowego. Część pułków szybko wymieniła sprzęt na adekwatny do nowych zadań (większość pułków myśliwskich PWO po przekazaniu do WWS przeformowano na myśliwsko-bombowe i przezbrojono w Su-17), jednak nieliczne kontynuowały szkolenie na Su-15 (stąd można spotkać Su-15 w kamuflażu, który dotąd w PWO nie występował). Nieliczne pułki powróciły w 1986 r. do PWO - widać dowództwo uznało niektóre swoje rozkazy za błędne.

Co do 148 Centrum. Była to pierwsza jednostka, do której kierowano wszystkie najnowsze typy sprzętu mającego dopiero wejść na uzbrojenie jednostek liniowych PWO. Prowadzono tu przeszkalanie personelu latającego na nowe typy i opracowywano materiały szkoleniowe, metodyczne itp.

Witam,

Poniżej zamieszczam kilka uwag do listy pułków Su-15. Jednocześnie proszę o pomoc w wyjaśnieniu wątpliwości i niejasności zawartych w moich wywodach.

(Przepraszam Kolegów za używanie transliteracji, a nie transkrypcji fonetycznej dla oddania słów rosyjskich i niektórych nazw - to z przyzwyczajenia)

W niektórych opisach Su-15 wymienia się liczbę 29 pułków użytkujących ten typ samolotu w okresie jego największego rozpowszechnienia (ok. 1/3 pułków PWO). Z drugiej strony, zwłaszcza w początkowym okresie, w niektórych jednostkach Su-15 służyły obok innych typów samolotów przechwytujących.

----
A. Moskiewski Okręg PWO

28.iap PWO, Andreapol'
Nie wiedziałem, że jednostka z b. Andreapol' miała na wyposażeniu Su-15.
A może jest tu nieporozumienie z numerem ?

Można napotkać informacje, że 28.giap PWO z Andreapola (Gwardejskij Leningradskij ordena Kutuzowa) był przed rozformowaniem na pocz. lat 90. wyposażony w samoloty MiG-23P. Do Andreapola przebazowano z Niemiec 773.iap (MiG-29), który przejął numer i tradycje 28.giap.

Z drugiej strony w m. Kriczew (biał. Kryczau, obw. Mohylewski, Białoruś) miał stacjonować 28.iap PWO, również podporządkowany MO PWO. Pułk kryczewski (niezależnie od numeru) został w latach 60. wyposażony w samoloty Su-9. Ponadto można spotkać informacje o samolotach Su-15 (obok Su-9) w tej jednostce w latach 70.

----
B. Zakaukazie (19 OA PWO, Bakiński okręg PWO)

I. Gudauta / Bombora

Większość materiałów wymienia tam 171.iap PWO (z Su-15).
Z innych źródeł wyłania się obraz trochę bardziej skomplikowany.

Jeśli wierzyć niektórym doniesieniom (choćby np. głosom w dyskusji na forum avia.ru, wątek Bombora, jeśli sie nie mylę) to od końca lat 40. gdzieś do przełomu lat 70./80. stacjonował w Gudaucie 171 Gw. Tul'skij Krasnoznamënnyj iap (m.in. właśnie z samolotami Su-15), a następnie inny pułk na starszych Jak-28P (!). Dla tego drugiego wymieniany bywa numer 529.iap.

Z kolei z innego materiału w internecie (nie pamiętam teraz adresu) zanotowałem kiedyś wspomnienia sztabowego oficera lotnictwa z Dalekiego Wschodu. Oto fragment (dotyczy wydarzeń z ok. 1982 r.)

"...
Tak wot, w Anadyre stojal polk na Jakach, po zakonam
WWS slużit' w takich mestach predpolagalos' ne bolee
3-ch let, no kuda zamenjat' letczikow s étogo dopotopnogo
perechwatczika, poetomu bylo prinjato reszenie
proizwesti zamenu celych polkow, - Jaki otprawit' w...
Gudautu, a Su, - w Anadyr'. S sewernogo berega Czernogo
morja na jużnyj bereg Wostoczno-Sibirskogo.
..."

Czyli chyba nastąpiła wymiana jednostek. Pozostaje upewnić się co do numerów.
Anadyr' / Ugol'nyje Kopi - 64.75 N, 177.73 E (obl. Magadan)

II. Micha-Cchakaja / Senaki

Nie wiedziałem, że w tej bazie były Su-15. Czy może chodzi o 176.iap (jeden z pierwszych wyposażonych w MiG-29) ?

III. Kiurdamir

Z moich informacji wynika, że w latach 80. (do 1992) stacjonował tam 976 Insterburgskij ordenow Suworowa i Kutuzowa apib/bap (Su-17, potem Su-24). Przeformowany z 976. iap PWO, który miał być w latach 70. w b. Nasosnyj (?, ale tam wymieniają 50. iap PWO ?). 976. iap PWO miał wchodzić w skład 258. IAD, 62 korpus PWO, Bakiński Okręg PWO. Podobnie podporządkowany był 761.iap PWO z Pirsagat, przeformowany następnie na uap. Inną jednostką PWO z tego rejonu, przeformowaną na uap miał być 627 pułk (gwardyjski ?) z b. Saljany. (Nie wiem, czy któryś z tych trzech pułków wyposażony był w samoloty Su-15)

----
C. Pułki z 12 OA PWO (Czirczik, Andiżan, Karszi)

Pułki w b. Czirczik i Andiżan - może chodzi o tę samą jednostkę ?
Spotkałem się z informacją, że 9.iap PWO bazował w Andiżanie.
(We wzmiankach o siłach powietrznych Uzbekistanu pułk z Andziżanu wymieniany bywa jako 62.iap)

Wiadomo mi, że w bazie Czirczik stacjonował 136.iap/136.apib (MiG-21PFM [do 1980]), MiG-21SM [1980], Su-17 [od 1981]) - brał udział w wojnie w Afganistanie.
W połowie lat 60. 136.iap PWO miał być na Krymie (samoloty Su-9) (?)

Do tego mamy 735.iap PWO z Chanabadu (Karszi), późniejszy 735.apib (1981-84) i 735.bap (Su-24).

Byłyby aż trzy pułki Su-15 na terytorium Uzbeckiej SRR ? Jeśli dodać dobrze poświadczony 156.iap PWO z Su-15 z b. Mary-2 w Turkmenii (apib od 1981), to razem cztery w Azji Centralnej.

----
D. Bezrecznaja

W bazie Bezrecznaja stacjonował 22 Krasnoznamënnyj Chalkingolskij IAP, rozformowany jesienią 1992 r. (W starszych materiałach rzeczywiście powtarza się n/n osae)
por. np.:
http://www.avia.ru/cgi/discshow.cgi?id= ... opiccount=
http://bezrechnaya-22iap.narod.ru/ (zawiązek strony)

Nie należy mylić 22.iap z 22.giap z b. Ugłowoje k. Władywostoku.

----
Gdzieś napotkałem numer 594. uiap dla pułku szkolnego (Su-15 od stycznia 1967) w b. Sawostlejka (148. CBPPLS).

Pozdrawiam
Marek

Witam, po kolei:

Niejednorodność wyposażenia pułków była dość powszechna w PWO od lat 1950. do 1980. Chociaż w miarę upływu czasu mieszanych pułków było coraz mniej.

Ad. A.

Tu może być błąd w moich danych. Su-15 faktycznie były w Kriczowie, w 28 iap PWO. Andrieapol miał MiG-23P.

Ad. B.

Bakinski Okręg PWO został rozformowany w końcu lat 1960. (1968 lub 1969 r.). Pułki przekazano do Armawirskiej WWAUL i przeformowano na szkolne (w tym czasie nie istniała 19 OA PWO - z tego co pamiętam została sformowana bardzo późno - pod koniec lat 1980., grupując poszczególne korpusy - zastrzegam, że mogę się mylić - postaram się doczytać).

Sytuacja w Gudaucie była następująca: do 1982 r. stacjonował tu 171 iap PWO - gwardyjski Tulski odznaczony Orderem Czerwonego Sztandaru, JW 64371. W 1982 r. nastąpiła wymiana - 171 iap PWO latający na Su-15 wyłączony został ze składu PWO i przekazany do WWS z jednoczesnym przebazowaniem do m. Anadyr’ (Ugolnyje Kopi). Na jego miejsce wszedł 529 iap PWO na Jak-28, stacjonujący dotychczas w Anadyrze. To pierwsza z wersji. Druga, wg mnie dużo mniej prawdopodobna, jest taka, że nastąpiła zamiana kadry i sprzętu pułków, bez zmiany numerów pułków - tzn. w Gudaucie pozostawał 171 iap PWO, ale z nową kadrą i sprzętem, a w Anadyrze - 529 iap (ale już w WWS) analogicznie do 171 iap.

Odnośnie lotniska Micha-Cchakaja teraz się nie wypowiem. Muszę poszukać.

Odnośnie Kiurdamiru. Faktycznie, nie został on przeformowany na szkolny. Prawdopodobnie chodzi tu o 976 iap PWO, przeformowany na myśliwsko-bombowy, a następnie na bombowy i rozformowany w 1992 r. Spotyka się błędne dane, że został on wycofany z PGW.

627 iap PWO z m. Pirsagat (nie Saljany) wchodził w skład BO PWO i został wraz z innymi jednostkami podporządkowany AWWAUL. Odtąd był to jedyny w Związku Radzieckim gwardyjski uap.

??? iap PWO z m. Saljany (do przeformowania na MiG-19) również wchodził w skład BO PWO i podzielił los pozostałych pułków.

Wg mnie 761 iap PWO stacjonował w m. Majkop, nie w Pirsagacie. A może chodzi tu właśnie o pułk z m. Saljany, następnie przeniesiony do m. Majkop).

Ad. C

Może rzeczywiście chodzić o tę samą jednostkę. W Andiżanie w latach 1960. i do reformy na początku lat 1980. stacjonował ??? iap PWO (czyżby 9 iap PWO - chociaż spotkałem się z informacją, że ten pułk był w m. Czirczik, w końcu lat 1980.), przeformowany następnie na zwykły iap w składzie WWS, z miejscem postoju bez zmian. Do 1967 r. miał mieszany skład - dwie eskadry na MiG-17 i jedna na MiG-19. Od 1967 r. - Su-15 i miał je nadal w 1985 r.

Już w 1980 r. w Czircziku stacjonował 136 apib, który do wiosny 1980 r. latał na MiG-21PFM, od wiosny 1980 r. do 1981 r. na MiG-21SM, a od 1981 r. na Su-17M3. Trochę nie pasuje mi to z 136 iap PWO z Kirowskoje (na Krymie), który w latach 1970. latał na Su-9, a na przełomie lat 1980. i 1990. ponoć miał Su-27 (chociaż może to być ewidentny błąd, jakich wiele w opracowaniu Lotnictwo radzieckie... 1945-1991). Możliwe że to był ten sam pułk, który podzielił los innych pułków PWO, w wyniku reformy 1980 r.

Póki co, to tyle. Będę szukał dalej.

Pozdrawiam,
Radek

Witam Radku,

Serdeczne dzięki za uwagi i uzupełnienia.

Oczywiście podzielam Twój pogląd co do Bakinskiego Okręgu PWO i 19 OA PWO. Umieściłem te nazwy obok siebie tylko dla zaznaczenia ich związku z Zakaukaziem.

Temat powojennej historii lotnictwa wojskowego ZSRR jest fascynujący,
ale jak na razie odtwarzanie różnych elementów tej historii polega niekiedy w dużym stopniu na składaniu ułamków informacji rozproszonych w wielu materiałach i relacjach o różnej wiarygodności. Jeśli się jeszcze uwzględni ogrom problematyki....
Gratuluję Ci uporu i determinacji na forum avia.ru.

Pozdrawiam
Marek

Dziękuję Radku, Marku i Michale za wiele informacji. Wasze wiadomości bardzo mi zaimponowały...widzę ogromną wiedzę i wytrwałość w zainteresowaniach, których zgłębienie nie jest łatwe. Jeśli macie jakieś wiadomości na temat stacjonowania Su-15 w Astrachaniu (poza tym co napisałem) to napiszcie. Moje domysły są z reguły oparte na kliku wyrywkowych zdaniach wyczytanych z różnych źródeł, które po wnikliwej analizie są dalej przypuszczeniami. Również interesuje mnie baza Kurumocz, gdzie zlikwidowano klikanaście Su-15 (czy kiedykolwiek stacjonował tam jakiś pułk?)

Pozdrawiam,

Bartek

Witam

Od dawien dawna nie zaglądałem na forum, jednak teraz zostałem poinformowany, że pojawiła się dyskusja na mój ulubiony temat czyli wojsk OPK ZSRR.
Pozwolę więc sobie zabrać tu głos.

Ad. A
Co do Kriczewa i Andrieapola było całkowicie na odwrót:

28 iap PWO Kriczew
Posiadał Su-9, z których przesiadł się na MiGi-25P

28 gw. iap PWO Andrieapol
Z MiGów-17 przesiadł się na Su-15, a nastepnie na w połowie lat 80. na MiG-23P.

Ad. B.

Bakinski Okrug PWO nie został rozforomowany pod koniec lat 60., ale dekade później. Dokładnie rozkaz ministra obrony ZSRR nakazywał rozformowanie okręgu do 30 maja 1980 roku (do 15 maja miało nastąpic przekazanie podległych sił w skład okręgów wojskowych Zakukaskiego i Turkmeńskiego).
Natomiast faktycznie pod koniec lat 60. nastąpiło przekazanie niektórych pułków mysliwskich do szkolnictwa. Wiązało się to z powstaniem we wrzesniu 1969 roku nowej szkoły lotniczej czyli Stawropolskiego WWAUŁSz powstałej na bazie filii armawirskiej uczelni. Nie miało to jednak bezpośredniego wpływu na kształt okręgu, poza oczywiście zmniejszeniem ilości pułków mysliwskich w korpusach.
Co do reformy z początku lat 80. to jest to temat na dość grubą książkę. Jej sens sprowadzał się do przekazania kontroli nad naziemnymi jednostkami OPK (wojska rakietowe, radiotechniczne, radioelektroniczne itp) okręgom wojskowym na których terenie stacjonowały, zaś pułki lotnicze trafiły do WWS, gdzie sformowano z nich dywizje lotnictwa myśliwskiego, albo też przeformowano na jednostki myśliwsko-bombowe, a później także bombowe... W 1986 roku kiedy okazało się, że próba połączenia różnych systemów do niczego dobrego nie doprowadziła rozpoczeto częsciowe przywracanie poprzedniego stanu, wtedy też stworzono 19 Armię.

Na poczatek tyle, więcej później w miarę wolnego czasu
Pozdrawiam
Przemek

Witam Przemysławie,

to co napisałeś jest dość ciekawe. Pierwsze słyszę o włączeniu sił i środków PWO w skład okręgów wojskowych. W czasach radzieckich był to oddzielny rodzaj wojsk (obejmujący całościowo lotnictwo, jednostki rakietowe, radiotechniczne, obrony przeciwrakietowej i kosmicznej, które stanowiły nierozdzielną funkcjonalną całość) i okręgom operacyjnie nie podlegał. Jeśli masz inne dane (a widzę, że masz), może mógłbyś przedstawić je tutaj bardziej szczegółowo?

O ile mi wiadomo sens reformy 1980 r. sprowadzał się nie do "przekazania kontroli nad naziemnymi jednostkami OPK (wojska rakietowe, radiotechniczne, radioelektroniczne itp) okręgom wojskowym na których terenie stacjonowały, zaś pułki lotnicze trafiły do WWS, gdzie sformowano z nich dywizje lotnictwa myśliwskiego, albo też przeformowano na jednostki myśliwsko-bombowe, a później także bombowe", tylko do tego, że zlikwidowano podległe okręgom armie lotnicze WWS, a w ich miejsce utworzono Dowództwa WWS okręgów wojskowych (grup wojsk). Wyjątkiem w dekadzie lat 1980. są tu dwie armie WGK: 24 winnicka i 4 legnicka oraz zdaje się 30 irkucka, które pozostały armiami lub zostały na nowo sformowane w 1984 r. - musiałbym sprawdzić, które miały jaki status. Także w tym czasie część pułków PWO przekazano w podporządkowanie WWS, ale tylko część. Po czym niektóre z nich powróciły do PWO. Armii PWO, z tego co wiem, nie rozformowano.

Co do BO PWO - moim źródłem są wspomnienia byłych wojskowych służących w jednostkach okręgu. Co to za rozkaz o którym piszesz, a na podstawie którego rzekomo rozformowano BO PWO? Możesz szerzej o tym napisać?

Piszesz "W 1986 roku kiedy okazało się, że próba połączenia różnych systemów do niczego dobrego nie doprowadziła rozpoczeto częsciowe przywracanie poprzedniego stanu" - abstrahując od tego, że wg mnie żadnych różnych systemów ze sobą nie łączono - po prostu okazało się, że nie starcza sił dyżurnych na kierunku południowym (w Azji Środkowej) i dyżury bojowe przychodziło pełnić na Su-17... Po prostu przesadzono z ilością lotnictwa myśliwsko-bombowego na tym, bardzo zagrożonym realną penetracją, kierunku.

Co do Kriczowa i Andrieapola, wynika z tego, że błędu w moich danych jednak nie ma:-))

Pozdrawiam,

Radek

Witam Radosławie

Tak jak prosiłeś przedstawiam nieco szczegółówiej zagadnienia przemian w radzieckiej OPK (dla swojej wygody będę stosował ten polski odpowiednik zamiast PWO) z lat 1980-86.
Co do sensu reformy to jej ostateczny kształt był następstwem przedstawionej w czerwcu 1978 przez szefa Sztabu Generalnego Ogarkowa (popieranego przez ministra obrony Ustinowa) idei stworzenia „Połączonego systemu obrony powietrznej kraju i sił zbrojnych”. Na takie rozwiązanie nie chciał zgodzić się ówczesny dowódca OPK ZSRR marszałek Baticki, który podał się do dymisji.
Pod koniec grudnia 1979 roku przyjęte zostało przygotowane przez Ogarkowa i Ustinowa postanowienie Rady Obrony zatytułowane „O zwiększeniu efektywności kierownia Siłami Zbrojnymi ZSRR i dalszym doskonaleniu ich struktury organizacyjnej”. Wydany na jego bazie rozkaz ministra obrony nakazywał likwidację szczebla operacyjnego w przygranicznych okręgach tj: Bakinskiego Okręgu OPK oraz 2, 6, 8, 10 i 11 Armii OPK. Wchodzący w ich skład dywizje i korpusy zostały podporządkowane okregom wojskowym, jednak jednocześnie pozostając w podporzadkowaniu wojsk OPK (!). Jak wspomniałem wcześniej w korpusach i dywizjach OPK nie pozostały pułki myśliwskie, które trafiły w podporządkowanie Wojsk Lotniczych okręgów.
24 stycznia 1986 roku ukazało się postanowienie pod identycznym tytułem „O zwiększeniu efektywności kierownia Siłami Zbrojnymi ZSRR i dalszym doskonaleniu ich struktury organizacyjnej” nakazujące ponowne sformowanie 2, 6, 8, 10 i 11 armii oraz w miejsce Bakinskiego okręgu 19 armii. Tak to się zakończyło.

Pozdrawiam
Przemek