Struktura WSW ulegała ciągłym przekształceniom organizacyjnym od 1957 roku aż do końca.
W uzupełnieniu numerów jednostek WSW wojsk lądowych.

2787 Zarząd WSW SOW
3831 Wydział WSW Kłodzko - zliwidowany
3956 Wydział WSW 10. DPanc włączony do Oddziału WSW Opole
2681 Zarząd WSW POW
4739 Oddział WSW Wałcz istniejący w 1957 roku
4801 Oddział WSW Grudziądz istniejący w latach 1957-60
3752 Wydział WSW 7. DDes Gdańsk
3801 Wydział WSW 8. DZ włączony do Oddziału WSW Koszalin
4002 Wydział WSW 12. DZ włączony do Oddziału WSW Szczecin
4743 Wydział WSW 16. DPanc
4817 Wydział WSW 20. DPanc
4591 Wydział WSW Warszawa
3553 Wydział WSW 6. DP-D włączony do Oddziału WSW Kraków
4677 Oddział WSW Dęblin w latach 1957-62
4639 Oddział WSW Gizycko w 1957 roku
4726 Oddział WSW Ełk w latach 1957-66

Były j. WSW terenowe w nazwie z miejscowością (na własnych etatach).
Były j. WSW specjalistyczne w dywizjach wojsk lądowych, korpusach, dywizjach i brygadach OPK, jednostkach inzynieryjno-budowlanych, KBW (na własnych etatach).
Były Wydziały i Sekcje WSW w etatach ZT i wybranych jednostek.
Nie znam zależnosci pomiędzy nimi.
Wszystkie te struktury wielokrotnie ulegały połaczeniom i rozłączeniom.
Do tego dochodzi szereg jednostek zabezpieczenia WSW.

Obecnie akta WSW znajduja się w IPN. Sama struktura organizacyjna (bez działalnosci) jest tematem na spore opracowanie. Może ktoś w IPN zajmie sie tym.

Zarząd WSW Marynarki Wojennej Gdynia SAMOWAR

Oddział WSW Gdynia-Oksywie FLEKSJA

Wydział WSW Hel BIAŁAS
Wydział WSW Ustka ?
Wydział WSW Świnoujście BALAST

Zarząd WSW Wojsk Lotniczych Poznań

Oddział WSW Szkół Lotniczych Dęblin
Oddział WSW Jednostek Lotniczych Warszawa
Wydział WSW 7 Brygady Lotnictwa Bombowo-Rozpoznawczego Powidz
Wydział WSW 2 Dywizji Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego Piła
Wydział WSW 3 Dywizji Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego Świdwin
Wydział WSW 4 Dywizji Lotnictwa Myśliwskiego Malbork

Zarząd WSW Wojsk Obrony Powietrznej Kraju Warszawa

Oddział WSW 1 Korpusu Obrony Powietrznej Kraju Warszawa
Wydział WSW 3 Dywizji Artylerii OPK (3 BA OPK) Warszawa
Wydział WSW 1 Brygady Radiotechnicznej Warszawa
Wydział WSW (Centrum Szkolenia Specjalistów WOPK?) Orzysz

Oddział WSW 2 Korpusu Obrony Powietrznej Kraju Bydgoszcz
Wydział WSW 2 Brygady Radiotechnicznej Bydgoszcz
Wydział WSW 4 Brygady Artylerii OPK Gdynia
Wydział WSW 26 Brygady Artylerii OPK Gryfice

Oddział WSW 3 Korpusu Obrony Powietrznej Kraju Wrocław
Wydział WSW 1 Dywizji Artylerii OPK (1 BA OPK) Bytom
Wydział WSW 3 Brygady Radiotechnicznej Wrocław
Wydział WSW 79 Samodzielnego Pułku Artylerii OPK Poznań

Krzysztof i Jarosław
Dziękuję serdecznie za powyższe dane.
Od razu nasuwają się następujące pytania:

Czy Wydział WSW w Sochaczewie (4813) został powołany (1963 r.) i funkcjonował, gdy na lotnisku Bielice k. Sochaczewa stacjonowały 21 pułk lotnictwa rozpoznania taktycznego, 32 pułk rozpoznania artyleryjskiego i 7 pułk zaopatrzenia?

Czy Wydział WSW w Poznaniu (3951) to Wydział WSW 79 samodzielnego pułku artylerii OPK?

Przy jakim ZT Wojsk Lotniczych funkcjonował Wydział WSW w Modlinie (1268)?

Czy Wydział WSW w Bydgoszczy (1283) to Wydział WSW 2 Brygady Radiotechnicznej?

Czy Wydział WSW w Powidzu (1362) to Wydział WSW 7 Brygady Lotnictwa Bombowo-Rozpoznawczego?

W jakim okresie czasu istniał Wydział WSW Lotnictwa MW w Babich Dołach (1384)?

Czy utworzenie i rozformowanie w 1957 r. Oddziału WSW w Wałczu (4739) związane było z tym, że w tym samym czasie stacjonowała tam i została rozformowana 14 DP?

Czy na pewno, a jeżeli tak to w jakim okresie czasu Wydziały WSW 6 DPD, 8 DZ, 12 DZ i 10 DPanc. zostały włączone w skład terenowych Oddziałów WSW?

Czy Wydział WSW w Warszawie (4591) to Wydział WSW 1 Brygady Radiotechnicznej czy też Wydział WSW 3 Łużyckiej Dywizji Artylerii OPK?


Jeśli chodzi o lata 80, to:
Własne etaty posiadały wszystkie „organy WSW”.
Delegatury WSW były podporządkowane terenowym Oddziałom WSW i zajmowały się przede wszystkim działalnością porządkową i dochodzeniowo-śledczą.
Wydziały WSW Związków Taktycznych Wojsk Lądowych były typowymi jednostkami kontrwywiadu podporządkowanymi bezpośrednio pod Zarządy WSW OW.
„Terenowe” Oddziały WSW realizowały zadania porządkowe i dochodzeniowo-śledcze na własnych obszarach działania oraz nadzorowały realizację tych działań (wydziały II) w podległych delegaturach. Głównie jednak zapewniały „kontrwywiadowczą osłonę” jednostek i instytucji wojskowych stacjonujących na terenie odpowiedzialności za wyjątkiem jednostek organizacyjnych podporządkowanych poszczególnym ZT.
To prawda, że struktura WSW podlegała ciągłym zmianom, ale były to zmiany polegające na dostosowaniu i powiązaniu własnych struktur ze strukturami wojsk na rzecz, których działały.
Wydziały i sekcje „na etatach ZT” występowały wyłącznie w cz. „W”, przy czym sekcja występowała na szczeblu pułku.
Pozdrawiam.

Oto trochę numerów które mam z archiwum:

3488 Oddział WSW Marynarki Wojennej Gdynia
5214 Wydział WSW Gdynia-Oksywie
5313 Wydział WSW Hel
5371 Wydział WSW Ustka
5394 Wydział WSW Świnoujście

2898 Zarząd WSW Wojsk Lotniczych Poznań
3963 Oddział WSW Jednostek Lotniczych Warszawa
1362 Wydział WSW Powidz
1376 Wydział WSW 2 Dywizji Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego Piła
1321 Wydział WSW 3 Dywizji Lotnictwa Myśliwsko-Bombowego Świdwin
1299 Wydział WSW 4 Dywizji Lotnictwa Myśliwskiego Malbork

2691 Zarząd WSW Wojsk Obrony Powietrznej Kraju Warszawa
2968 Oddział WSW 1 Korpusu Obrony Powietrznej Kraju Warszawa
3146 Wydział WSW 3 Dywizji Artylerii OPK Warszawa
3331 Oddział WSW 2 Korpusu Obrony Powietrznej Kraju Bydgoszcz
2388 Wydział WSW 26 Brygady Artylerii OPK Gryfice
3961 Oddział WSW 3 Korpusu Obrony Powietrznej Kraju Wrocław
3898 Wydział WSW 1 Dywizji Artylerii OPK Bytom
3951 Wydział WSW Jednostek OPK Garnizonu Poznań

Grzegorz!


1. Wydział WSW Sochaczew (4813) sformowano w 1963r. (Z. 011 z 30.07.1963r. które zobowiązywało
Szefa WSW do jego sformowania do dnia 31.08.1963r.)

Tym samym Z. przeformowano Wydział WSW DLB na Wydział WSW Powidz (1362)
oraz rozformowano WSW DLM-Sz (1283)

2 Wydział WSW Jednostek OPK (3951)w Poznaniu sformowano na mocy Z. 0142 z 23.09.1963r.
(z terminem do dnia 15.10.1963r.).

3. Natomiast Wydziały WSW w Modlinie (1268), w Bydgoszczy (1283) - dla 8. DLM-Sz,
Malborku (1299), Świdwinie (1321), Pile (1376), Powidzu (1362) - dla 15. DLB i w Babich Dołach (1384)
utworzono na podstawie Z. 068 z dn. 30.06.1962r.

K. P.

Jeszcze raz dziękuję za dzisiejszą „porcję”.

Na przykładzie garnizonu Powidz widać, że ciężko będzie zrozumieć istotę przekształceń struktur organizacyjnych WSW bez uprzedniego poznania zmian jakie zachodziły w organizacji i dyslokacji jednostek WL i WOPK.

Poniżej przedstawiam strukturę Delegatury WSW z lat 80.

DELEGATURA WSW „oficerska” „chorążacka”
szef Delegatury (oficer) 1 0
szef Delegatury (chorąży) 0 1
chorążowie 2 2
podoficerowie zawodowi 4 2
podoficerowie sł. zasad. 1 0
strzelcy 3 3
kierowcy 2 1
Razem 13 8

„Biały kolor otoków u czapek i pasów oznacza symbol nieskazitelnej sylwetki ideowo – politycznej i moralno – bojowej - zobowiązuje wszystkich do wysokiej karności, zdyscyplinowania, koleżeństwa, ofiarności oraz subtelnego taktu, skromności. Takim właśnie powinien być żołnierz WSW”
(Rola i zadania Wojskowej Służby Wewnętrznej. Materiały nr 1 do szkolenia politycznego szeregowców i podoficerów WSW, Zarząd Propagandy GZP WP, Warszawa, wrzesień 1964).

Odwiedziłem ostatnio stronę
Pułku Ochrony im. gen. dyw. Bolesława Wieniawy – Długoszowskiego w Warszawie http://www.jw2414.webpark.pl/index1.html

Według mojej wiedzy w latach 80 wymieniony pułk, choć występował w „barwach” WSW nie był jednostką organizacyjną tej służby. Jest natomiast jedyną jednostką funkcjonującą nieprzerwanie, od 1944 r. do chwili obecnej, która posiada rzeczywiste tradycje wojskowych organów porządkowych.
Z tego też powodu wydaje mi się celowym wymienienie tego pułku w temacie WSW niż w kolejnym (być może) temacie – „Zgrupowanie Jednostek Zabezpieczenia MON / Dowództwo Garnizonu Warszawa”.

Z posiadanych przeze mnie informacji wynika, że w 1988 r. struktura organizacyjna Pułku Ochrony i Regulacji Ruchu (od 30.08.1989 r. imienia płk Jana Strzeszewskiego) wyglądała następująco:
dowództwo
kompania szkolna
kompania funkcyjnych
kompania kierowców
kompania regulacji ruchu
6 kompanii wartowniczych
Co należy podkreślić, pułk mimo, że funkcjonował poza strukturami WSW wystawiał kompanię reprezentacyjną tej służby na uroczystościach przed Grobem Nieznanego Żołnierza.

Korzystam z okazji by odnieść się do kilku faktów z historii pułku przedstawionych na jego stronie internetowej.

Sztab Główny Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego został powołany rozkazem nr 3 Naczelnego Dowódcy WP o organizacji i zakresie działalności głównych instytucji resortu obrony wydanym w dniu 8 sierpnia 1944 r. w Lublinie*.
4 samodzielny batalion ochrony (a także 5 samodzielny batalion ochrony i 6 samodzielny batalion oddziału informacji) powstał na podstawie rozkazu nr 8 Naczelnego Dowódcy WP nakazującego sformowanie 2 armii, wydanego 20 sierpnia 1944 r. w Lublinie.
Punkt 4 tego rozkazu brzmiał. Organizowanie Sztabu Głównego na podstawie etatu Dowództwa Frontu przeprowadzi szef Sztabu Głównego płk Marian Spychalski w ścisłym porozumieniu z szefem Mobilizacji i Formowania. Szef Sztabu płk M. Spychalski przy organizowaniu sztabu i jednostek obsługujących opierać się będzie na etatach zgodnie z załącznikiem nr 1.
Zgodnie z powyższym 4 samodzielny batalion ochrony miał zostać sformowany w terminie do dnia 15 września 1944 r., w rejonie Lublina, według etatu nr 02/407. Stan osobowy batalionu wynosić miał 434 żołnierzy. Numer poczty polowej 84001.
Rozkaz nr 22 z 10 września 1944 r., o którym mowa na stronie internetowej jako dokumencie będącym podstawą do utworzenia SG ND WP był w istocie rozkazem „uzupełniającym rozkaz nr 8 z dnia 20 sierpnia 1944 r. w sprawie organizowania instytucji i jednostek rodzajów wojsk i służb”.
Istotną zmianą było to, że formowanie Sztabu Głównego według etatu 02/401 Naczelny Dowódca WP powierzył szefowi Sztabu Głównego gen. bryg. Korczycowi. Ponadto z dniem 15 września 1944 r. wszystkie nazwy jednostek, oddziałów i instytucji oraz stanowisk należało zmienić zgodnie z etatem Frontu nr 02/401.
Rozkaz nr 61/org. Naczelnego Dowódcy WP o zorganizowaniu dowództwa żandarmerii WP ukazał się 17 listopada 1944 r. w Lublinie. Natomiast do dnia 25 listopada 1944 r. ppłk Zygmunt Duszyński, wyznaczony na stanowisko dowódcy żandarmerii, miał zakończyć organizację dowództwa żandarmerii według etatu nr 28/2.
Formalne zakończenie organizacji 4 samodzielnego batalionu ochrony nastąpiło 7 stycznia 1944 r., kiedy to ukazał się rozkaz organizacyjny nr 3/org. Naczelnego Dowódcy WP stwierdzający sformowanie związków i jednostek wojskowych.
W dniu 5 lutego 1944 r. w Lublinie ukazał się rozkaz nr 27/org. Naczelnego Dowódcy WP o rozformowaniu dowództwa żandarmerii WP.
Punkt 3 tego rozkazu brzmiał. Nieprawidłowo określone nazwą „Żandarmeria” 4 i 5 samodzielne bataliony ochrony dowództwa polowego Frontu, w armiach – samodzielne kompanie ochrony**, w dywizjach – plutony komendanckie – nazywać w przyszłości etatowego określenia.
Mimo, że wspomniany rozkaz negował zasadność nazewnictwa pododdziałów ochronno-porządkowych mianem „Żandarmerii” nie był on konsekwentnie przestrzegany, czego przykładem może być kolejny rozkaz – rozkaz ogólny nr 0225 dowódcy 1 armii WP o rozformowaniu kompanii karnych wchodzących w skład armii, wydany 1 czerwca 1945 r. w Katowicach na podstawie rozkazu Naczelnego Dowództwa Wojska Polskiego nr 0125/org. z dnia 22 maja 1945 r.
Punkt 6 tego rozkazu brzmiał. Sformowane na podstawie zarządzenia nr 0128 z dnia 31 marca 1945 r. drużyny żandarmerii przy kompaniach karnych rozformować i ich stan osobowy przekazać do dyspozycji szefa Oddziału Ogólnoorganizacyjnego Sztabu Armii.
Warto przypomnieć, że dowódca 4 batalionu żandarmerii był odpowiedzialnym „pod względem liniowym” za organizację orkiestry reprezentacyjnej Wojska Polskiego przy 4 batalionie żandarmerii według etatu nr OSG/35 o stanie 72 ludzi (rozkaz nr 97 Naczelnego Dowódcy WP w sprawie organizacji instytucji kulturalnych WP wydany 6 listopada 1944 r. w Lublinie).
Ponadto w składzie 4 samodzielnego batalionu ochrony SG WP wchodziły następujące pododdziały kawalerii*** i broni pancernej****.
- Szwadron Reprezentacyjny Prezydenta RP sformowany na podstawie rozkazu nr 028/org. z dnia 27 stycznia 1947 r. Naczelnego Dowództwa WP w sprawie rozformowania 1 Warszawskiej Dywizji Kawalerii (w rozkazie pododdział nazywany jest Reprezentacyjnym Szwadronem Ułanów), rozformowany w lipcu 1948 r.
- Pluton Konny Naczelnego Dowódcy WP sformowany w grudniu 1945 r.-styczniu 1946 r., przeformowany w 1947 r. w Sekcję Konną MON, która w październiku 1953 r. została rozformowana,
- pluton pancerny (5 samochodów pancernych BA-64 otrzymanych w dniu 20 listopada 1944 r. o numerach kadłuba: 76279, 76286, 76378, 76387 i 76425, numerów taktycznych nie udało się ustalić).

Odnośnie dalszych dziejów jednostki mam same pytania:
Kto wydał rozkaz nr 012 z dnia 10.12.1958 r. w sprawie utworzenia Batalionu Ochrony WSW?
Czy wymieniony batalion wchodził w skład WSW?
Jakie numery jednostki nadane zostały kolejno:
- 4 samodzielnemu batalionowi ochrony SG WP
- batalionowi wartowniczemu nr 14
- 14 batalionowi wartowniczemu
- batalionowi ochrony WSW
Czy Pułk Ochrony i Regulacji WSW został utworzony na bazie Batalionu Ochrony WSW, czy też obok niego?
Jak dokładnie brzmiało zarządzenia Szefa Sztabu Generalnego Nr 068 z dnia 3 czerwca 1962 r. i rozkaz specjalny Szefa Sztabu Generalnego Nr 067 z dnia 17 maja 1967 r.?
________________________________________________________________________________
* Organizacja i działania bojowe Ludowego Wojska Polskiego w latach 1943-1945. Wybór materiałów źródłowych. Tom I. Warszawa 1958. Str. 113 i następne.

** 2 samodzielna kompania żandarmerii (ochrony dowództwa polowego) 1 armii WP
7 samodzielna kompania żandarmerii (ochrony dowództwa polowego) 2 armii WP
8 samodzielna kompania żandarmerii (ochrony dowództwa polowego) 3 armii WP

*** Zbigniew Gnat - Wieteska. Szwadrony przyboczne i szwadron reprezentacyjny Wojska Polskiego w latach 1919-1948. Pruszków 1992.
**** Janusz Magnuski. Wozy bojowe LWP 1943-1983. Warszawa 1985, str. 218 i 323.

Grzegorz !

1.
Na stronie Pułku Ochrony jest błąd.
Zarz. S. Sz. Gen. WP Nr 068 jest sygnowane datą 30.06.1962r., a nie 3.06.1962r. (na pewno).
W częsci dot. Pułku Ochrony brzmi ono tak:
"Szef WSW przeformuje do dnia 30.09.1962r. - Kompanię Regulacji Ruchu WSW,
Komendę Ochrony MON i Batalion Ochrony WSW -
na Pułk Ochrony i Regulacji Ruchu WSW (2414) Warszawa".
Jednym słowem wszystkie w/w pododdziały weszły w skład PO i RR WSW.

2.
Batalion Wartowniczy Nr 14 (3237) Warszawa - sformowany został na podstawie
Roz. MON Nr 0134 z dnia 19.08.1946r.(na bazie 4.sam.bat. ochrony Sz. Gen.)
Stacjonował w Warszawie przy ul. 29- Listopada 3.
Zarz. S. S. G. Nr 0259/org z dnia 21. 09. 1951r. przeformowany na 14. Batalion Wartowniczy.
Roz. MON Nr 040 z dnia 25.05.1957r. w terminie do dnia 01.07.1957r. 14.bwart przeformowano i
podporządkowano Komendantowi Ochrony MON.
Pułk cały czas miał numer (3237)
Takie przynajmniej ja mam dane. Co to za Roz. Nr 256 z 07.11.1947r. ? - nie wiem.

3.

Sformowany w 1958r. Batalion Ochrony WSW (4160) - to zupełnie inna jednostka.

K. P.