#44
Gość
Cześć.
Kilkukrotnie przeczytałem artykuł kpt. rez. dr Wojciecha Mazurka „TOPAS – podstawowy wóz bojowy polskiej piechoty morskiej 1964-1994” zamieszczony w Poligonie nr 2 z 2013 r. i mam w związku z nim kilka pytań oraz uwag.
Zaczynam od moich uwag:
1. Na stronie 16 autor wymienia cztery wersje, które jego zdaniem były produkowane w Czechosłowacji:
OT-62A – wersja podstawowa bez uzbrojenia,
OT-62B – wersja uzbrojona w 7,62 mm karabin maszynowy oraz 82 mm bezodrzutowy granatnik T-21,
OT-62C wersja I – transporter opancerzony do przewozu drużyny piechoty z wyposażeniem,
OT-62C wersja II – transporter opancerzony do przewozu 2 moździerzy z obsługą.
Faktycznie w Czechosłowacji seryjnie produkowano następujące wersje transportera OT-62:
OT-62 – podstawowa wersja uzbrojona w 7,62 mm karabin maszynowy wz. 59 z zapasem 2500 sztuk amunicji oraz 82 mm granatnik T-21 z zapasem 18 granatów, umieszczone w małej wieży z prawej strony pojazdu (3 członków załogi + 17 żołnierzy desantu).
OT-62A – wersja nieuzbrojona nazywana zwyczajowo „Autobus” (2 członków załogi + 18 żołnierzy desantu).
OT-62D – wersja dostosowana do przewożenia 82 mm bezodrzutowej armaty wz. 59 wraz z obsługą i zapasem amunicji.
DTP-62 – wersja wozu pomocy technicznej, w kolejnych latach zmodernizowana do wersji DTP-62M, a następnie DTP-62/72 dostosowana do obsługi czołgów T-72.
OT-62/R2 – wersja wozu dowodzenia przeznaczona dla szczebla batalionu.
OT-62/R3 – wersja wozu dowodzenia przeznaczona dla szczebla pułku/dywizji.
OT-62/R4M – wersja, która powstała z przebudowania części wozów dowodzenia R2 i R3.
Były również prowadzone prace konstrukcyjne nad wersjami przeznaczonymi do przewozu dwóch 82 mm moździerzy wz. 52, prowadzono również próby ze strzelaniem z moździerza 82 mm podczas jazdy transportera. Opracowano wersje z wieżami „Wydra – I” z działkiem 23 mm oraz „Wydra – II” z działkiem 30 mm. Żadna z tych wersji nie była produkowana seryjnie.
2. W Polsce opracowano lub uzbrojono następujące wersje transportera TOPAS:
Przed modernizacją wozów do wersji 2AP, nad prawymi włazami przedziału kierowania zamontowano specjalne konstrukcje umożliwiające prowadzenie ognia przeciwlotniczego z 7,62 mm karabinów maszynowych PK stanowiących standardowe uzbrojenie drużyny desantowej oraz wyposażono wloty powietrza w kominki zapobiegające zalewaniu przez wysokie fale.
TOPAS-2AP – wersja uzbrojona w wieżę „przeciwlotniczą” opracowaną przez konstruktorów z WAT dla transportera SKOT-2AP. Wóz mógł występować w dwóch wariantach zabudowy wewnętrznej: pierwsza przeznaczona do przewozu pododdziału piechoty (wersja „piechoty”) – kierowca + strzelec + 13 żołnierzy desantu, druga przeznaczona do przewożenia dwóch moździerzy 82 mm (wersja „moździerzowa”) – kierowca + strzelec + 9 żołnierzy obsługi. Wszystkie pojazdy TOPAS-2AP są fabrycznie dostosowane do zamiany z wersji „piechoty” na wersję „moździerzową”. Zamiana wersji polega na montażu zasobnika na granaty moździerzowe lub dodatkowego siedzenia dla desantu. Zmieniono konstrukcję kominków wlotowych powietrza, zastosowano dodatkowe zewnętrzne zbiorniki paliwa (2 x 100 dm3), przebudowano układ czołgowego telefonu wewnętrznego (aparat nr 2 dla celowniczego)
TOPAS-ST – prawdopodobnie jest to wersja przeznaczona dla pododdziałów saperskich z wyposażeniem przeznaczonym do torowania przejść w zaporach inżynieryjnych (saperski-torujący) – zawiera wyposażenie analogiczne jak wóz SKOT-Inż. (wersja torująca).
TOPAS-WPT – wersja wozu pomocy technicznej (uzbrojono wóz w 7,62 mm karabin maszynowy umieszczony w pancernej osłonie pochodzącej z transportera SKOT).
TOPAS (szkolny) – wóz stosowany w WSOWP w Poznaniu do nauki dowodzenia i kierowania walką (dodatkowa nadbudowa nad przedziałem desantowym oraz specjalne wyposażenie łączności wewnętrznej oraz magnetofon do nagrywania komend dowodzenia).
TOPAS R-2 – dozbrojono wóz poprzez zamontowanie nad prawym włazem przedziału kierowania, pancernej osłony z 7,62 mm karabinem maszynowym.
W późniejszym okresie wszystkie transportery dostosowano do spalania paliw zastępczych.
3. Na stronie 16 autor pisze „Większa część zakontraktowanych transporterów trafiła do zorganizowanej w 1963 roku 7 Łużyckiej Dywizji Desantowej z przeznaczeniem na podstawowy środek walki i transportu pododdziałów desantowych. Kilkanaście TOPAS-ów przekazano do instytucji rozwojowo-badawczych i ośrodków szkolenia przygotowujących wojskowe kadry i młodszych specjalistów. Pierwsza transza transporterów, przeznaczona dla „niebieskich beretów” w liczbie 64, została rozdysponowana na przełomie stycznia i lutego 1965 roku między już istniejące pułki desantowe. Do czasu przyjęcia transporterów przez docelowych użytkowników znajdowały się one w 1., 20. i 28. Pułku Czołgów oraz w 63 kompani łączności, gdzie przeszkolono dla nich kierowców-mechaników.”
Pierwotnie zakładano, że TOPAS-y będą stanowić wyposażenie oddziałów i pododdziałów piechoty w dywizjach pancernych (pułki zmechanizowane DPanc, oraz kompanie piechoty w pułkach czołgów DPanc). W związku z tym dostarczone do Polski w 1964 r. 70 sztuk transporterów trafiło do pułków czołgów 20 i 16 DPanc. Właśnie te związki taktyczne wystawiły zbiorczy pododdział, który brał udział w defiladzie w dniu 22 lipca 1964 r. (pierwsza publiczna prezentacja polskich TOPAS-ów). Jeden z egzemplarzy dostarczonych w 1964 r. trafił czasowo do WITPiS celem przeprowadzenia badań kwalifikacyjnych i porównawczych z transporterem SKOT, którego 50 egzemplarzy trafiło w tym samym roku do wyposażenia WP. Kolejny egzemplarz TOPAS-a trafił do WSOWP w Poznaniu. Dopiero wyniki testów porównawczych ze SKOT-em, spowodowały wycofanie się z dalszych zamówień TOPAS-ów dla wojsk pancernych i ich przekazanie do 7 ŁDD. Postanowiono, iż transporter SKOT stanie się podstawowym transporterem wojsk zmechanizowanych oraz pancernych. Pierwotnie zakładano, że do Polski zostanie sprowadzone od 500 do 700 sztuk TOPAS-ów. Po zmianie decyzji na lata 1965-1969 przewidziano dostarczenie dalszych 130 sztyk tych wozów (do ogólnej liczby 200 sztuk), jednak ostatecznie w latach 1964-1969 Polska odebrała jedynie 120 TOPAS-ów:
70 sztuk OT-62A w 1964 r.
29 sztuk OT-62A i 15 sztuk OT-62R2 w 1967 r.
6 sztuk OT-62R3 w 1968 r.
prawdopodobnie w 1965 r. zakupiono jeden egzemplarz wozu dowodzenia BTR-50PU (wersja produkowana od 1959 r. na bazie transportera BTR-50PK) z przeznaczeniem dla dowódcy dywizji.
4. Na stronie 17 i 18 zapisano „Przebudowa TOPAS-ów odbywała się w Hucie w Ostrowcu Świętokrzyskim.”
Stwierdzenie to jest tylko częściowo prawdziwe, ponieważ do Huty im. Marcelego Nowotki w Ostrowcu Świętokrzyskim dostarczano tylko gołe pancerze, z których wycinano górne płyty pancerza nad przedziałem desantowym i w to miejsce montowano nowy pancerz stropowy z zabudową podwieżową. Robiła to Huta w Ostrowcu, ponieważ dysponowała ona specjalistycznym wyposażeniem do odprężania spawów (piece komorowe mieszczące cały kadłub) oraz basenami do prób szczelności. Zmodernizowane pancerze powracały do WZM nr 5 w Poznaniu, gdzie dokonywano montażu wszystkich podzespołów oraz wież z uzbrojeniem. Następnie wykonywano strzelania sprawdzające ustawienie przyrządów celowniczych i po oczyszczeniu i zakonserwowaniu uzbrojenia wysyłano transportery do macierzystej jednostki. Podczas tej modernizacji przeprowadzano jednocześnie pierwszy remont zakładowy transporterów TOPAS, który winien być wykonany po 7 latach eksploatacji.
Przebudowę transporterów do wersji WPT i ST wykonano w warsztatach dywizyjnych.
5. Autor w tabeli na stronie 17 podaje stan etatowy i ewidencyjny transporterów w 1974 r. Wynika z niego, iż etatowo winno być w 7 ŁDD 138 transporterów, natomiast ewidencyjnie było 104 TOPAS-2AP oraz 22 TOPAS R-2 i R-3, czyli łącznie 126 sztuk.
Po pierwsze do liczby transporterów TOPAS R-2 i R-3, autor doliczył również wóz dowódcy dywizji typu BTR-50PU. Odliczając 1 wóz znajdujący się w WSOWP oraz 2 wozy spalone w 1970 r. do dyspozycji pozostaje nam 96 wozów TOPAS, czyli o 8 mniej niż podaje autor.
I w tym miejscu pojawiają się następujące pytania:
1. Czy po 1970 r. dokonano kolejnych zakupów transporterów TOPAS?
2. Jeżeli tak, to ile ich zakupiono?
3. Czy ktoś z kolegów posiada wykaz ewidencyjny podstawowego sprzętu 7 ŁDD z lat 70.?
4. Czy faktycznie tylko 35 pułk desantowy posiadał 5 kompanię na samochodach ciężarowych, a może we wszystkich pułkach tak było?
Przy ewentualnym przeglądaniu tabel należności oraz stanu proszę zwrócić uwagę na numerację indeksową:
Numer pięciocyfrowy jest Indeksem Materiałowym Należnościowym (IMN) i nic nie mówi o typie sprzętu, a jedynie stanowi symbol grupy sprzętu np.
IMN 36200 – transportery opancerzone gąsienicowe,
IMN 36305 – transportery opancerzone gąsienicowe warsztaty WPT,
IMN 36700 – transportery opancerzone gąsienicowe specjalne.
Do sprawdzania stanu ewidencyjnego służy Indeks Materiałowy Stanowy (IMS) składający się z sześciu cyfr. I tak:
362046 – TOPAS
362048 – TOPAS-2AP
362049 – TOPAS-ST
362050 – BTR-50PU
363050 – TOPAS-WPT
367015 – TOPAS R-2
367015 – TOPAS R-3
Chcąc ustalić faktyczny stan posiadania, należy posługiwać się tabelami stanu i odczytywać numery IMS. Co ciekawe zgodnie z indeksami IMS, transporter BTR-50PU nie został zaliczony do grupy transporterów specjalnych.
Dodatkowo trochę z innej beczki. Kiedyś na forum pojawiła się informacja, że w składzie 7 ŁDD był batalion czołgów pływających oraz mobilizowany batalion czołgów średnich. Taką strukturę dywizji desantowej określał ćwiczebny etat C-072 z 1976 r. Poniżej cytat z książki.
Jerzy Kępiński
„Zasady użycia dywizji desantowej (w działaniach desantowych)”
Gdynia WSMW 1978
„Według etatu ćwiczebnego C-072 z 1976 r. w skład dywizji desantowej wchodzą:
dowództwo oraz pododdziały sztabu dywizji (kompania rozpoznawcza: 4 cz. PT-76, 1 PTS, 9 BRDM-2; kompania łączności; kompania ochrony i regulacji ruchu);
trzy pułki desantowe, w każdym: pięć kompani desantowych x 9 TOPAS, 3 x moźdz. 82 mm; pluton rozpoznawczy: 8 BRDM-2; kompania czołgów pływających: 16 cz. PT-76; bateria moździerzy: 6 moźdz. 120 mm; bateria przeciwpancerna: 3 FUG, 6 BRDM-1 (6 wyrzutni 2P27); pluton obrony przeciwlotniczej : 4 PKM-2, pluton saperów: 3 PTS/PTG
batalion czołgów średnich: 31 cz. średnich;
batalion czołgów pływających: 40 czołgów PT-76;
dywizjon rakiet taktycznych: 2 wyrzutnie rakiet taktycznych R-30;
dywizjon artylerii rakietowej: 8 wyrzutni BM-21;
bateria artylerii przeciwlotniczej: 6 armat plot. ZU-23-2
batalion saperów: 4 TOPAS, 13 PTS;
kompania chemiczna;
pododdziały kwatermistrzowskie (batalion remontowy, kompania zapatrzenia, kompania medyczna).
Ogółem dywizja desantowa liczy 4954 ludzi, 31 czołgów średnich, 92 czołgi pływające PT-76, 208 pojazdów amfibijno-pancernych oraz około 700 samochodów (osobowo-terenowych, ciężarowo-terenowych i specjalnych).”
Pozdrawiam
Witek
Ostatnio zmieniony 16 maja 2013, 11:45 przez 0, łącznie zmieniany 1 raz.
