Cześć, Witam serdecznie
Temat obszerny, zacznę więc od początku. Ogólnie sprzęt wojskowy w tym sprzęt uzbrojenia, klasyfikuje się według następujących kategorii.
Kategoria I – sprzęt nowy, nieużytkowany, sprawny technicznie;
Kategoria II – sprzęt użytkowany, sprawny technicznie;
Kategoria III – sprzęt niesprawny technicznie, wymagający naprawy średniej;
Kategoria IV – sprzęt niesprawny technicznie, wymagający naprawy głównej;
Kategoria V – sprzęt niesprawny technicznie z wypracowaną normą, którego naprawa jest niemożliwa lub nieopłacalna, do wybrakowania lub przekazania poza wojsko.
W przepisach branżowych dla niektórych rodzajów sprzętu nie określa się kategorii IV, V lub występują inne specyficzne wymagania wynikające np. z instrukcji użytkowania danego sprzętu.
I tu dochodzimy do luf, te same zasady dotyczą luf artyleryjskich i czołgowych.
Ogólnie
Lufa kat I - zdatna do użytku bojowego, nowa lub używana lecz nieznacznie zużyta;
Lufa kat II – zdatna do użytku bojowego, używana, lecz odpowiadająca wymaganiom balistycznym;
Lufa kat III – niezdatna do użytku bojowego, podlegająca naprawie lub wybrakowaniu.
Dla sprzętu artyleryjskiego w kat I lufa jest w kat I ale
Dla sprzętu artyleryjskiego w kat II lufa może być w kat I lub II
Dla sprzętu artyleryjskiego w kat III lufa może być w kat. I lub II lub III. Możliwe też inne warianty.
Dodam jeszcze że lufę uważa się za niezdatną do użytku (czyli w kat III), jeżeli występuje spadek prędkości początkowej przekraczający 10 % prędkości początkowej tabelarycznej, wzorcowej - dla nowej lufy.
Dla sprzętu artyleryjskiego uznawano również lufę niezdatną do użytku w przypadku takiego spadku ciśnienia gazów prochowych w lufie, które uniemożliwia uzbrojenie się zapalnika przy najmniejszym ładunku dającym ponad 30 % niewybuchów lub zwiększenie rozrzutu ponad ustaloną wartość co w sumie wynika pośrednio też ze spadku prędkości początkowej.
Dla luf artyleryjskich i czołgowych wiarygodny jest spadek prędkości początkowej. Spadek prędkości początkowej dla danego pocisku badany jest laboratoryjnie lub najczęściej w sposób pośredni poprzez mierzenie wydłużenia komory nabojowej a wartość tego wydłużenia, najczęściej w milimetrach według instrukcji dla danej lufy, określa jej kategorię.
Wystarczy, dużo jak na jeden post.
Serdecznie Pozdrawiam

Andrzeju,
Bardzo dziękuję za obszerną odpowiedź.
Jest jednak kilka problemów przy czołgach T-72 i PT-91 (armata 2A46):
1) nie mierzy się wydłużenia komory nabojowej, lecz zmianę średnicy lufy od wartości nominalnej w odległości 850 mm od wylotu lufy;
2) urządzenia do pomiaru PKI-26 nie było w zestawie; w 1989 r. wykonano 1 egz. modelowego urządzenia (w ramach wniosku wynalazczego) w ówczesnej WSOWPanc, ale czy podjęto produkcję - nie wiem (ciekawe jak jest w przypadku gładkolufowej armaty czołgu Leopard 2A4 czy 2A5);
3) spadek prędkości początkowej o 10% przy strzelaniu do celów o wysokości 2 m w zasięgu strzału bezwzględnego powoduje uchylenie się pocisku wzwyż o 2 m:
OF-19 - 1000 m - 2 m (ale przy donośności strzelania 2100 m uchylenie się pocisku wzwyż zwiększa się do 8 m),
BK-14 - 1000 m - 2 m (ale przy donośności strzelania 2100 m uchylenie się pociusku wzwyż zwiększa się nawet do 9 m),
BM-12 - 2100 m - 2 m;
4) tabele strzelnicze do armaty 2A46 umożliwiają określenie spadku prędkości początkowej na podstawie pomiaru zużycia lufy do 2,9% prędkości początkowej (zmiana średnicy lufy o 3,4 mm)

Pozdrawiam serdecznie

Zbigniewie Witam serdecznie
Dziękuję za podjęcie tematu luf gładkolufowych, dla nich zużycie mierzy się faktycznie inaczej niż w lufach gwintowanych, o których napiszę później, chociaż ogólna klasyfikacja z podziałem na kategorie jest taka sama.
Wskazane przez Ciebie urządzenie do 125mm armat czołgowych PKI-26 do mierzenia średnicy lufy ujęte jest również w instrukcji „Tabele strzelnicze do 125mm armaty czołgowej” Szkol.596/79. Wspomina się o nim w kontekście określenia spadku prędkości początkowej pocisku ΔVo w zależności od powiększenia średnicy przewodu lufy Δd na odległości 850 mm od wylotu lufy. Załączono tam też tabele do przeliczenia Δd na ΔVo w zależności od rodzaju pocisku i wartości odchylenia Δd.
Podobne urządzenia lub inne do mierzenia średnic luf (rur), posiadały bataliony remontowe oraz warsztaty np RWT Nowy Dwór Mazowiecki posiadał przyrząd wykonany na zamówienie do mierzenia średnicy wewnątrz lufy na kilku odległościach.
W zakresie Leopardów to 10 BKPanc w Świętoszowie w momencie otrzymania czołgów Leopard 2 otrzymała w pakiecie urządzenie „RIB 2000” przyrząd diagnostyczny do mierzenia parametrów wewnątrz lufy.
Urządzenie diagnostyczne RIB 2000 prod. Kappa Niemcy-służy do diagnostyki i weryfikacji luf wielkokalibrowych. Umożliwia elektroniczny pomiar średnicy wewnątrz lufy na zadanych odległościach, kontrolę zużycia luf w tym głębokości ubytków, po badaniu dokonywany jest wydruk oraz analiza dokonanych pomiarów. Głowica pomiarowa posiada czujniki, dwie kamery, napęd, W skład zestawu wchodzi zintegrowany system komputerowy z monitorem.Występuje możliwość archiwizacji i porównania pomiarów. Specjalista porównuje wyniki z instrukcyjnymi wartościami granicznymi. Dedykowany do 120 mm z możliwością używania przystawek na inne kalibry,
zakres pomiarowy dla głowicy 120 mm to 119,8-121,10 mm
Kilka lat temu zakupiono w WP kilka tych urządzeń też RIB 2000 ale w nowszej wersji, dla jednostek 11 DKPanc oraz dla warsztatów wojskowych - RWT z przystawkami dla kalibrów używanych w WP, również na kaliber 125 mm.
Serdecznie pozdrawiam.

Witam serdecznie
Celem uzupełnienia tematu.
Podczas normalnego użytkowania lufy zgodnie z przeznaczeniem (nie mówimy o rozdęciach luf), stopień jej zużycia zróżnicowany jest w zależności od części lufy. Zużycie lufy gwintowanej następuje najszybciej na stożku przejściowym w komorze nabojowej, w okolicy gdzie stopniowo zaczyna się gwintowana części lufy.
Zużycie w tym miejscu spowodowane jest erozyjnym oddziaływaniem strumienia przepływających gazów spalającego się ładunku prochowego w połączeniu z ciśnieniem i temperaturą, na odcinku lufy między komorą nabojową a pełnym zarysem gwintu zanim pocisk całkowicie wetnie się w gwint luf. Czyli podczas gdy gazy spalającego się ładunku już wydostają się z łuski a pocisk jeszcze nie uszczelnił całkowicie lufy.
Najpierw powstają plamy, drobne pęknięcia, których szerokość i głębokość stopniowo się zwiększa.
Powoduje to w efekcie wypalanie (unoszenie) materiału stożka przejściowego (przesuwanie się stożka do przodu), wydłużenie komory nabojowej o wypaloną część stożka, w konsekwencji następuje przesunięcie się pocisku ku przodowi przy ładowaniu, zwiększenie się podczas strzału objętości początkowej komory spalania, zmniejszenie się gęstość ładowania prochu i zmniejszenie się ciśnienia maksymalnego spalającego się ładunku prochowego co daje w sumie zmniejszenie prędkości początkowej wystrzelonego pocisku.
Mierzenie wydłużenia komory nabojowej w takich lufach jest pośrednio najłatwiejszą metodą obliczenia spadku prędkości początkowej pocisku i przy granicznych wartościach świadczy o przekroczeniu ustalonych parametrów i zużyciu lufy. Dla niektórych armat głównie przeciwpancernych i przeciwlotniczych ( według wskazań instrukcyjnych) wartość graniczna prędkości początkowe jest mniejsza niz 10 % i wynosi nawet do 5%.
Pozdrawiam
Andrzej Gibasiewicz

Witaj
Obowiązek ewidencjonowania liczby strzałów z armaty czołgowej zawsze istniał i obowiązuje do dzisiaj. Liczbę oddanych strzałów należy po pierwsze wpisać podczas wypełniania i rozliczania rozkazu wyjazdu danego wozu po jego powrocie do Parku Sprzętu Technicznego. w rozkazie tym jest taka rubryka. Następnie sumę strzałów z danego okresu (np.zajęć na poligonie, gdzie można było wykorzystać kilka rozkazów wyjazdów) wpisuje dowódca pojazdu lub w jego imieniu technik uzbrojenia do książki (metryki, paszportu) armaty. każda armata ma taką własną książkę. Komplet książek danego wozu powinien być na pododdziale. Powinno sie wpisać też rodzaje pocisków. Wpisuje się w książkę armaty również wykonane obsługiwania, naprawy oraz w kontekście naszego postu aktualny spadek prędkości początkowej jako pośredni wynik sprawdzenia wydłużenia komory nabojowej (w lufie gwintowanej) lub średnicy lufy w danym miejscu ( w lufie gładkiej) I to tak naprawdę ten wpis jest miernikiem jakości i żywotności lufy a nie wpisy ilości oddanych strzałów bo one nie zawsze mogą być wiarygodne . Wpisy o obsługiwaniu, naprawie czy badaniu wpisują osoby dokonujące tych czynności najczęściej specjaliści z warsztatu uzbrojenia.
Drugie pytanie to tak doprawdy w tej chwili nie wiem. powinno teraz to wynikać z norm należności na sprzęt tabelaryczny i naliczeniowy opracowanych przez gestora sprzętu. Szefostwo Wojsk Pancernych i Zmechanizowanych opracowało takie normy ale na swój sprzęt a wykazany przez Ciebie to sprzęt jest w gestii Szefostwa WRiA opracowanie norm na taki sprzęt leży w ich gestii. Pamiętam z autopsji że niektóre pododdziały czołgów mogły mieć kiedyś np. przyrządy kierowania ogniem lub poziomice kontrolne, jako szef służby wydawałem pododdziałom taki sprzęt. Czy nie chodzi o strzelanie z zakrytych stanowisk ?

Większość wozów bojowych (nie tylko czołgi) posiada książki eksploatacji wozu (różnie się one nazywają) i tam jest miejsce na wpisywanie danych ewidencyjnych, eksploatacyjnych, obsługowych całego wozu ale i często również jego podzespołów np. agregatu, armaty i innych urządzeń, Nie ma jednego ujednoliconego wzoru książek (metryk) - zależy to od zamawiającego, producenta, podwykonawców danych urządzeń itd. Występują też wzory książek zastępczych na różne typy sprzętu uzbrojenia w przypadku zniszczenia lub zagubienia oryginalnych książek (metryk).